οΏ½οΏ½οΏ½οΏ½οΏ½οΏ½οΏ½ οΏ½οΏ½οΏ½οΏ½οΏ½οΏ½-
Το σύμβολο ΚΑΛΑΜΙ "έπεσε" στο κομμάτι(φιλί) σας.
Ο συμβολισμός του για εσάς για τη νέα χρονιά:Το καλάμι συμβόλιζε τον γραμματιζούμενο (τον καλαμαρά), δηλαδή αυτός που θα το έβρισκε στο κομμάτι του θα ήταν καλός στα γράμματα, στη μόρφωση.
Σύμφωνα με τη λαογράφο Α. Τζηνίκου η κοπή της βασιλόπιτας γινόταν σε όλα σχεδόν τα μέρη του Ελληνισμού ως εξής (με μικρές παραλλαγές τοπικά):
Το μεσημέρι που γύριζαν από την εκκλησιά, ο νοικοκύρης του σπιτιού έκοβε και μοίραζε τα κομμάτια ως εξής:
«..του Χριστού, της Παναγίας, του Αϊ Βασίλη, του σπιτιού, του νοικοκύρη, της νοικοκυράς, τα υπόλοιπα των μελών της οικογένειας, ένα για τα ζώα, ένα για τα σπαρτά, ένα για τον ξένο και ένα για το φτωχό»
Όλα τα ΣΗΜΑΔΙΑ-ΣΥΜΒΟΛΑ στο έθιμο της βασιλόπιτας είχαν "στα παλιά τα χρόνια" κάποιο συμβολισμό. Ανατρέχοντας στη λαογραφία μας και στα έθιμα του Ελληνισμού βλέπουμε ότι...
Η περισσότερο συνηθισμένη πατροπαράδοτη ελληνική πρωτοχρονιάτικη πίτα ήταν η αλμυρή, πολύφυλλη και με κύριο στοιχείο γέμισης το τυρί ή το κρέας.
Έτσι, για παράδειγμα, η ηπειρώτικη παράδοση απαιτούσε βασιλόπιτα με κοτόπουλο, χοντροκομμένο αρνίσιο κιμά ή ολόκληρα κομμάτια χοιρινό κρέας, ανάμικτα με τραχανά, πράσα και αυγά. Και εκτός από το νόμισμα, ανάλογα με το επάγγελμα των μελών της οικογένειας, σαν σημάδι:
- Μικρό ξυλάκι για υγεία των αγωγιατών
- Μικρό κουκουνάρι για τους ξυλοκόπους
- Φύλλο πουρνάρι για τον βοσκό
- Το καλάμι για τον γραμματιζούμενο (καλαμαρά)
- Άχυρο για τον γεωργό
- Σταυρουδάκι για το καλό του σπιτιού
Ή διάφορους καρπούς, όπως σπυρί στάρι, κουκί, φασόλι, καλαμπόκι και ό,τι άλλο ποθούσε η καρδιά τους να ευλογεί και να χιλιάζει η χάρη του Αϊ-Βασίλη.
Στη Δυτική Μακεδονία και στη Θράκη, όταν έρχονταν ο καιρός να μοιράσει ο πατέρας της μεγάλης πατριαρχικής οικογένειας το βιός του στους γιους, άφηνε στη χάρη του Αϊ-Βασίλη να κρίνει το τι έπρεπε να πάρει ο καθένας.
- Σ΄ όποιου γιου το φιλί έπεφτε το νόμισμα, θα έπαιρνε το σπίτι.
- Σ΄ όποιου το φασόλι, το ποτιστικό χωράφι.
- Το στάρι, το ξηρικό χωράφι.
- Η κληματόβεργα, σταφίδα το αμπέλι.
- Το καλαμπόκι για τα πουλερικά (κότες, πάπιες, γαλοπούλες)
- Το κάρβουνο για τα βουβάλια
- Το τυρί για τα πρόβατα
- Το άχερο τα αγελάδια
Μυθολογία: Κατά τους αρχαίους, ο Πάνας περιφερόταν συνήθως στη φύση, κύρια στα βουνά της Αρκαδίας, το Μαίναλο, το Λύκαιο, στον ποταμό Λάδωνα και το Αφροδίσιο όρος. Τριγυρνούσε ανάμεσα στα βράχια, στα βουνά και στα ποτάμια σκορπώντας τις μελωδίες του αυλού του. Πλούσιες άλλωστε είναι οι αναφορές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας στο θεό.
Μάλιστα φέρεται να είναι αυτός που επινόησε τη σύριγγα, δηλαδή τον αυλό. Δεμένος με αυτήν είναι ένας από τους κορυφαίους σχετικούς μύθους, που αναφέρεται στον Πάνα και τη νύμφη Σύριγγα.
Ο Πάνας περιφερόταν συχνά στην περιοχή του Λάδωνα, οπότε όταν συνάντησε την ωραία νύμφη άρχισε να την κυνηγά. Κάποια στιγμή την πλησίασε και άπλωσε τα χέρια του να την πιάσει, ενώ εκείνη έφτανε στις όχθες του ποταμού. Τότε εκείνη εξαντλημένη, παρακάλεσε τον Λάδωνα να την βοηθήσει και αυτός, την μεταμόρφωσε σε καλαμιά.
Έτσι ο Πάνας βρέθηκε να κρατά, αντί για την νύμφη, ένα καλάμι. Απογοητευμένος ο Πάνας στάθηκε δίπλα στην όχθη του ποταμού κρατώντας το καλάμι, οπότε άκουσε τον ήχο του αέρα που περνούσε μέσα απ' αυτό. Τότε έκοψε και άλλα καλάμια σε διαφορετικό μήκος, τα ένωσε κλιμακωτά με κερί κι έτσι έφτιαξε τη σύριγγα που επικράτησε να λέγεται "αυλός του Πανός".
Παραμύθι
Το Καλάμι κι η Ελιά
Μια φορά δίπλα σε μια ελιά είχε φυτρώσει ένα καλάμι.
Η ελιά ήταν ένα μεγάλο και δυνατό δέντρο με πολλά κλαδιά που
κρατούσαν τα φύλλα τους όλη τη χρονιά και κάθε δυο χρόνια,
έγερναν από το βάρος του καρπού.
Το καλάμι πάλι ήτανε ψηλόλιγνο με καταπράσινα στενόμακρα φύλλα,
με ωραιότατα παράξενα λουλούδια που έμοιαζαν με τσαμπιά κι είχανε
το σχήμα του αδραχτιού.
Η ελιά καυχιόταν ολοένα:
-Τι είσαι συ μπροστά μου; έλεγε στο καλάμι
Εγώ είμαι ένα δέντρο μεγάλο, δυνατό, ευλογημένο. Οι άνθρωποι με λατρεύουν
γιατί τους δίνω τις ελιές και το λάδι μου, τους δίνω ξερόκλαδα για να ζεσταίνονται,
τους δίνω ξύλα για να φτιάχνουν ακριβά έπιπλα.
Είμαι μεγάλη, ψηλή, γερή
και συ είσαι ένα αδύναμο πραγματάκι που λυγίζεις μπροστά σ' όλους τους
ανέμους και τους προσκυνάς. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς έχεις την τόλμη
να φυτρώνεις πλάι μου.
Το καημένο το καλάμι που ήταν από φυσικού του
ντροπαλό, τα' άκουγε όλα αυτά και δεν έλεγε τίποτα κι ούτε και θύμωνε
γιατί αυτό δεν είχε να καυχηθεί για τίποτα.
Ήρθε ένας χειμώνας όμως βαρύς κι άρχισε να φυσάει ένας αέρας δαιμονισμένος,
που χτυπούσε με μανία την ελιά ώσπου στο τέλος την ξερίζωσε.
Το καλάμι, με το πρώτο φύσημα του ανέμου, έγειρε, λυγερό όπως ήτανε,
προς το νερό κι έτσι ο άνεμος περνούσε από πάνω του χωρίς να το πειράξει.
Κι όταν η καταιγίδα σταμάτησε κι ο άνεμος έπαψε να φυσάει,
η ελιά απόμεινε πεσμένη στο χώμα και το καλάμι σηκώθηκε
πάλι όρθιο και λυγερό, όπως και πριν.
Βλέπετε, το καλάμι ήξερε να υποχωρεί εκεί που ένιωθε ότι δεν είχε δύναμη
ν' αντισταθεί, ενώ η ελιά πλήρωσε με τη ζωή της την υπερηφάνειά της.
..στην ξεχωριστή αυτή κοπή βασιλόπιτας, μας λείπει η γεύση και η προσωπική επαφή, μας αγγίζει όμως
το κυρίως νόημα του εθίμου αυτού που είναι:
ΙΣΟΤΗΤΑ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ, ΣΕΒΑΣΜΟΣ, ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΕΝΟΤΗΤΑ, ΑΓΑΠΗ, ΟΜΟΝΟΙΑ.
"..ένα για τα ζώα, ένα για τα σπαρτά, ένα για τον ξένο και ένα για τον φτωχό"
© AR e-βασιλόπιτα copyright DIAKTINISMOS